Пра зубы мудрасці

Тэма, здавалася б, простая. Ёсць зуб. Восьмы па ліку. Часам баліць, часам не. Адзін урач кажа: выдаляць неадкладна. Другі глядзіць той самы здымак і кажа: не чапайце, ён вас перажыве. І абодва ўпэўненыя ў сваёй праваце. Так і жывём.

Зубы мудрасці наогул акружаныя дзіўнай рэпутацыяй. Народная пагалоска прыпісвае ім ледзь не містычныя ўласцівасці. Урачы, трэба прызнаць, таксама не заўсёды ад народа адстаюць. Паспрабуем разабрацца без містыкі.

Чаму ж гэтыя зубы так называюцца? Таму што з’яўляюцца позна, звычайна паміж шаснаццаццю і дваццаццю пяццю гадамі — калі чалавек ужо сёе-тое паспеў зразумець пра жыццё. Напрыклад, што грошы заканчваюцца хутчэй, чым хацелася б. Што шлюб — гэта не толькі каханне. Што бацькі, як ні крыўдна, мелі рацыю. І вось у гэты самы момант, нібы для паўнаты карціны, прарэзваецца восьмёрка. Быццам Творца вырашыў канчаткова пераканацца, што чалавек і праўда пасталеў.

Чаму ў аднаго зубы мудрасці прарэзваюцца, а ў другога не? Адказ медыцынскі — не хапае месца. Адказ чалавечы — камусьці пашанцавала, а камусьці не. У большасці людзей ёсць зачаткі восьмёрак, а вось прарэзваюцца яны далёка не ў кожнага. Зуб пачынае расці, а наперадзе ўжо стаіць сямёрка. «Прабачце, занята», — кажа яна. «А мне ўсё роўна», — адказвае восьмёрка і расце, куды атрымаецца: убок, наўскос, а то і зусім застаецца сядзець унутры косці. Медыцына назвала гэта рэтэнцыяй і дыстапіяй. Па сутнасці ж усё прасцей: зуб хацеў выйсці, але не знайшоў месца.

Прырода часам захапляецца і выдае не чатыры зубы мудрасці, а пяць ці шэсць. Зрэшты, гэта ўжо хутчэй калекцыйны варыянт, чым норма.

Натуральнае пытанне: калі восьмёркі ёсць у большасці, навошта яны наогул патрэбныя? Калісьці былі патрэбныя па-сапраўднаму. У нашых продкаў былі сківіцы буйнейшыя, ежа грубейшая, жаваць даводзілася грунтоўна. Потым чалавек навучыўся гатаваць, займеў нож, рондаль і блендар — і патрэба ў ранейшых памерах сківіцы адпала. А зубоў як было трыццаць два, так і засталося. Атрымалася прыкладна як з трывалай савецкай шафай у сучаснай аднапакаёвай кватэры: шафа добрая, вось толькі ставіць яе няма куды.

Таму зуб мудрасці сёння нярэдка аказваецца лішнім. Хоць не заўсёды. Калі восьмёрка прарэзалася нармальна, стаіць у шэрагу, удзельнічае ў жаванні і яе можна спакойна чысціць — выдаляць проста таму, што яна восьмая па ліку, няма чаго. Зуб, які добра працуе, лепш пакінуць у спакоі. Прынцып, дарэчы, нядрэнны і за межамі стаматалогіі.

З дыстапіраванымі зубамі складаней. Зуб стаіць няправільна, чысціць яго цяжка, паміж ім і суседам збіраецца налёт, з’яўляецца карыес. Часам пакутуе не сама восьмёрка, а суседняя сямёрка — а сямёрка, у адрозненне ад восьмёркі, зуб патрэбны. Атрымліваецца крыўдна: адна нічога не робіць, а пакутуе другая. Знаёмая карціна, сустракаецца не толькі ў ротавай поласці.

Бывае і горш: няправільна размешчаны зуб парушае кантакты, перагружае асобныя ўчасткі сківіцы, умешваецца ў работу сустава, зрушвае зубы, што стаяць наперадзе. З’яўляецца напружанне ў мышцах, хруст, шчоўканне, дыскамфорт. Чалавек ідзе лячыць сустаў. Потым мышцы. Потым карэкціраваць прыкус. А прычына ўвесь гэты час сядзіць ззаду і памоўквае. Вельмі характэрныя паводзіны для зуба мудрасці.

З рэтэнаванымі зубамі, якія не прарэзаліся, цікавей за ўсё. Іх не відаць, яны не баляць, чалавек пра іх не думае. Зуб можа гадамі сядзець у косці і пакрысе рыхтаваць непрыемнасці. Паміж сёмым і восьмым зубам утвараецца глыбокая кішэня, куды набіваецца ўсё лішняе, і рана ці позна пачынаецца запаленне — часам ціхае, часам вельмі адчувальнае. А бывае, што зуб усё ж вырашае прарэзацца, і дзясна над ім запальваецца. Называецца гэта перыкаранарытам. Чалавек прыходзіць да ўрача і кажа: доктар, у мяне тут нешта баліць. Доктар глядзіць і кажа: бачу. Пасля гэтай фразы трывогі звычайна толькі дадаецца.

Перыкаранарыт, вядома, лечыцца. Але калі зубу аб’ектыўна няма куды падзецца і зразумела, што нармальным членам зубнога калектыву ён не стане, узнікае простае пытанне: навошта лячыць наступствы па крузе, калі можна адзін раз ухіліць прычыну — выдаліць зуб мудрасці?

Ёсць гісторыя і горшая — кісты. Вакол зачатка зуба ёсць абалонка, якая ў норме знікае пасля прарэзвання. Пры рэтэнцыі яна можа застацца і з часам ператварыцца ў кісту — часам невялікую, а часам такую, што справа даходзіць да сур’ёзнай аперацыі. Тут чалавек звычайна пытаецца: а чаму раней не сказалі? Таму што раней нічога не балела.

Дык калі ж восьмёрку ўсё-такі выдаляць? Тут урачы асабліва любяць спрачацца. Адзін кажа — выдаляць. Другі — назіраць. Трэці — пакуль не баліць, не чапаць. Чацвёрты моўчкі глядзіць здымак. Пяты выдаляе, не чакаючы пытанняў. І ўсе пры гэтым адчуваюць сябе спецыялістамі. На справе крытэрый просты: калі зуб ужо выклікае праблемы, пашкоджвае суседа або з высокай верагоднасцю прывядзе да ўскладненняў — яго выдаляюць. Калі зуб здаровы, стаіць правільна, працуе і лёгка чысціцца — сам факт, што ён восьмы, падставай не з’яўляецца. Вось і ўся філасофія.

Разбяром некалькі звычайных выпадкаў.

Першы: восьмёрка прарэзалася нармальна, удзельнічае ў жаванні, карыесу няма, гігіена ў парадку. Выдаляць такі зуб толькі дзеля сіметрыі ў картцы — няма чаго. Калі з’явіцца карыес, яго можна лячыць, хоць лячэнне каналаў у восьмёркі — занятак для чалавека з характарам: карані складаныя, доступ нязручны, пацыент ужо сорак хвілін трымае рот адкрытым, і ўсе прысутныя пачынаюць задумвацца пра прафілактыку.

Другі выпадак: зуб дыстапіраваны, нахілены, часткова сядзіць пад дзяснай, нармальна працаваць не будзе, чысціць яго цяжка, суседняя сямёрка пакутуе. Тут выдаленне звычайна і ёсць самае лагічнае рашэнне.

Трэці выпадак: зуб рэтэнаваны, не баліць, у жаванні не ўдзельнічае, ціха сядзіць у косці. «Раз не турбуе — навошта чапаць?» — пытанне слушнае. Але рашэнне прымаюць не па прынцыпе «баліць — не баліць», а па становішчы зуба, яго адносінах з суседам і верагоднасці ўскладненняў. Часам разумна паназіраць. Часам — выдаліць. Пажыццёвай амністыі за ўзорныя паводзіны зуб мудрасці не атрымлівае.

Чацвёрты выпадак: зуб прарэзваецца, дзясна запальваецца, урач ставіць дыягназ — перыкаранарыт, зуб лечаць, праблема праходзіць, потым паўтараецца, потым зноў праходзіць і зноў паўтараецца. Атрымліваецца кепскі серыял з паўторамі. Калі месца для нармальнага прарэзвання няма, простае высячэнне дзяснавага капюшона звычайна не вырашае справы — разумней прыбраць сам зуб.

Дык ці трэба выдаляць восьмёркі загадзя? Часам так. Але не таму, што яны восьмыя, і не таму, што ўсе восьмёркі аднолькава дрэнныя, а таму, што канкрэтны зуб можа стаць крыніцай праблемы і заведама не стане нармальным функцыянальным зубам. Свае высновы мы будуем на падставе клінічнага агляду і конусна-прамянёвай камп’ютарнай тамаграфіі (КПКТ). Прафілактыка — рэч добрая, але яна не азначае выдаляць усё, што тэарэтычна можа калі-небудзь захварэць. Інакш мы даволі хутка застанемся без важных частак арганізма.

Здаровая восьмёрка, якая правільна стаіць у зубным шэрагу, можа жыць спакойна. Дыстапіраваная, якая замінае суседзям і дрэнна чысціцца, — ужо іншая гісторыя. Рэтэнаваная — трэцяя. А тая, што рэгулярна ладзіць запаленні, — чацвёртая. У кожнага зуба свая біяграфія, нават калі ён восьмы па ліку.

І апошняе. Многія баяцца самога выдалення больш, чым праблем, якія можа прынесці сам зуб. Гэта зразумела — сама назва працэдуры гучыць так, быццам чалавека караюць за недахоп мудрасці. Але сучасная дыягностыка, анестэзія і хірургічная тэхніка дазваляюць рабіць гэта цалкам прадказальна, асабліва калі ўрач загадзя разумее, што менавіта ён збіраецца выдаляць. Нядрэнны, дарэчы, пачатак для любой аперацыі.

У Mickiewicz Dental Clinic з выдаленнем восьмёрак спраўляюцца будзённа — што з простымі выпадкамі, што са складанымі. Працэдура займае ад дзесяці хвілін да гадзіны і каштуе недзе паміж 800 і 1500 злотых — у залежнасці ад таго, наколькі зуб вырашыў ускладніць усім жыццё. Калі вельмі страшна, мы можам супакоіць Вас з дапамогай седацыі: даць падыхаць закісам азоту, і страх паступова адыдзе на задні план.

Так што калі дзесьці ў глыбіні сківіцы ў Вас ужо некалькі гадоў сядзіць восьмёрка, якая не прарэзалася, неабавязкова чакаць, пакуль яна сама пра сябе нагадае. Часам дастаткова зрабіць КПКТ, уважліва яе разгледзець — і прыняць рашэнне.

P.S. Зуб мудрасці — гэта не дыягназ. Гэта проста зуб. Часам добры, часам не вельмі. Як і многія з нас.